Ngày giỗ bên bờ sông Hàn: khi một vùng đất xa trở thành nhà

Mùa hè năm ngoái, tôi bay sang Hàn không phải vì công việc.

Tôi sang để dự ngày giỗ một người mẹ. Bà không sinh ra tôi, không cùng huyết thống, không nói cùng thứ tiếng mẹ đẻ với tôi. Nhưng trong những năm tháng đầu tiên tôi chân ướt chân ráo ở Hàn Quốc, bà đã nhận tôi làm con.

Người ta hay nói về hội nhập như một thứ kỹ năng: học tiếng, hiểu phong tục, biết cư xử đúng nơi đúng lúc. Tôi cũng từng nghĩ vậy. Phải đến hôm đứng bên bờ sông Hàn năm ngoái, tôi mới hiểu hội nhập thật sự là một điều khác — và sâu hơn nhiều.

Một gia đình thứ hai

Tôi đến Hàn Quốc khi còn rất trẻ, mang theo đúng cái hành trang của một người xa nhà: vài bộ quần áo, một ít tiếng Hàn vỡ lòng, và rất nhiều bỡ ngỡ.

Trong giai đoạn chông chênh đó, có một người phụ nữ Hàn Quốc đã đối xử với tôi không phải như một người nước ngoài, mà như con. Bà lo tôi ăn uống có đủ không, mùa đông có ấm không, có người nói chuyện những lúc nhớ nhà không. Dần dần, cả đại gia đình của bà cũng mở cửa đón tôi — anh chị em, con cháu, những bữa cơm ngày lễ mà tôi luôn có một chỗ ngồi.

Ở một đất nước mà tôi từng nghĩ mình mãi là khách, tôi có một nơi để gọi là gia đình thứ hai.

Khi bà mất, tôi mất một người mẹ. Và ngày giỗ của bà, với tôi, không phải một nghi thức xã giao phải có mặt. Đó là chuyện của người trong nhà.

Buổi chiều bên bờ sông

Sau phần lễ, cả đại gia đình ra bờ sông Hàn ngồi với nhau.

Tôi nhớ rất rõ buổi chiều ấy. Gió sông mát, nắng hạ dịu lại, lũ trẻ chạy quanh, người lớn bày đồ ăn ra và trò chuyện như mọi gia đình vẫn làm sau một dịp tụ họp. Không ai đối xử với tôi như người ngoài. Không có cái khoảng cách lịch sự mà tôi đã quá quen trong gần hai mươi năm sống ở đây — cái khoảng cách dù mỏng đến đâu vẫn luôn nhắc tôi rằng mình là người đến từ nơi khác.

Hôm đó, ngồi giữa họ bên dòng sông, lần đầu tiên cái khoảng cách ấy biến mất hẳn. Tôi không phải người Việt được một gia đình Hàn tử tế tiếp đón. Tôi là một thành viên, đang cùng cả nhà tưởng nhớ một người chúng tôi đều thương.

Có những điều không gọi tên ra được lúc đang xảy ra. Mãi sau tôi mới hiểu: đó là khoảnh khắc tôi thực sự thuộc về nơi này.

Hội nhập không phải là giống họ

Tôi nghĩ nhiều người Việt sống ở nước ngoài đều mang một nỗi lo thầm kín: rằng dù cố gắng đến đâu, mình vẫn mãi là người ngoài cuộc. Tôi cũng từng mang nỗi lo ấy rất lâu.

Buổi chiều bên sông dạy tôi rằng hội nhập thật sự không phải là trở nên giống họ, không phải là xóa đi gốc gác của mình để được chấp nhận. Tôi vẫn là người Việt, vẫn nói tiếng Việt trong đầu, vẫn nhớ quê. Điều thay đổi không nằm ở chỗ tôi giống họ hơn — mà ở chỗ tôi được một nền văn hóa khác đón nhận như chính con người mình, gốc gác và tất cả.

Hội nhập, hóa ra, không phải một tấm bằng mình tự thi đậu bằng nỗ lực. Nó là một món quà người khác trao cho mình — và mình chỉ có thể đón nhận bằng sự chân thành, kiên nhẫn, và thời gian.

Điều khiến một vùng đất trở thành nhà

Người ta hay hỏi tôi: gần hai mươi năm gắn bó với Hàn Quốc, điều gì giữ anh ở lại?

Tôi vẫn hay trả lời bằng những thứ lớn lao — công việc, cơ hội, những dự án dang dở. Đó đều là sự thật. Nhưng nếu thành thật đến tận cùng, thứ khiến một vùng đất xa lạ dần trở thành "nhà" lại không phải những điều to tát đó.

Đó là một bữa cơm có chỗ ngồi dành sẵn cho mình. Là một người gọi điện hỏi mùa đông có lạnh không. Là một buổi chiều bên bờ sông, nơi mình tưởng nhớ một người mẹ không sinh ra mình, giữa một gia đình đã chọn coi mình là người nhà.

Quê hương thì không đổi. Nhưng một con người có thể có nhiều hơn một nơi để thuộc về. Tôi biết ơn vì điều đó — và biết ơn người đã mở cửa cho tôi bước vào.

Đây là một lát cắt trong loạt ghi chép Sống ở Hàn — những điều rất đời thường trong gần hai mươi năm tôi gắn bó với Hàn Quốc. Nếu anh chị muốn nghe thêm, cứ ghé hỏi tôi.